Episode 354
🎭 Η Παγίδα του Ρομπέρ Τομά: Όταν η αλήθεια παίζει θέατρο, ο ένοχος χειροκροτεί τελευταίος
🎙️ Προλογισμένο και σχολιασμένο από τη Γεωργία Αγγελή – Storyteller of Light
Η «Παγίδα» του Ρομπέρ Τομά δεν είναι απλώς ένα αστυνομικό έργο. Είναι μια λεπτοδουλεμένη ανατομία ενός ψυχολογικού εγκλήματος, μια παρτίδα σκακιού ανάμεσα στον συγγραφέα και τον θεατή, όπου τα πιόνια αλλάζουν πρόσωπο, οι βασιλιάδες πέφτουν και η αλήθεια αποκαλύπτεται μόνο όταν είναι πια αργά για επιστροφή. Το έργο ανήκει στο ιδιότυπο θεατρικό είδος που ο ίδιος ο Τομά καθιέρωσε, την comédie policière, παντρεύοντας το μπουλβάρ με την αστυνομική ίντριγκα, το αστικό καθωσπρέπει με το υπόγειο δηλητήριο της ανθρώπινης φύσης.
Δεν είναι τυχαίο ότι ο μεγάλος του θαυμαστής, ο Άλφρεντ Χίτσκοκ, χαρακτήρισε την «Παγίδα» ως «ένα μίγμα από βιτριόλι και μαρμελάδα» — ένας ορισμός που αποτυπώνει ιδανικά τη διττή της φύση. Από τη μία πλευρά, η κομψότητα και το χιούμορ της κωμωδίας χαρακτήρων· από την άλλη, το καυστικό οξύ της ενοχής και της ψυχικής διαστροφής. Ο Τομά μοιάζει πράγματι παιδί της Αγκάθα Κρίστι και του Κάρλο Γκολντόνι μαζί, συνδυάζοντας τη μαθηματική ακρίβεια του μυστηρίου με την ειρωνική παρατήρηση των ανθρώπινων αδυναμιών.
Η πλοκή ξεκινά με έναν φαινομενικά απλό γρίφο: την εξαφάνιση μιας γυναίκας. Ο Ντανιέλ Κορμπάν, νεόνυμφος και φαινομενικά αξιολύπητος, απευθύνεται στην αστυνομία για να δηλώσει την απώλεια της συζύγου του Ελισάβετ. Όταν εκείνη επιστρέφει συνοδευόμενη από έναν ιερέα, ο Κορμπάν αρνείται να τη δεχτεί ως σύζυγό του. Το έργο, από την πρώτη κιόλας σκηνή, θέτει τον θεατή μπροστά σε ένα ερώτημα που διαπερνά ολόκληρη τη δραματουργία: ποιος λέει την αλήθεια και ποιος παίζει ρόλο. Η απουσία αποδεικτικών στοιχείων, φωτογραφιών και μαρτύρων, μετατρέπει την πραγματικότητα σε κινούμενη άμμο.
Ο Τομά δεν αφηγείται απλώς μια ιστορία· κατασκευάζει ένα θέατρο εν θεάτρω. Κάθε νέος χαρακτήρας που εμφανίζεται — ο μεθυσμένος ζωγράφος Παπα-Μερλύς, η κυνική νοσοκόμα Υβόν Μπερτό, ο αινιγματικός αστυνομικός διευθυντής — προσθέτει ένα ακόμη στρώμα αβεβαιότητας. Οι μάρτυρες δεν υπηρετούν τη δικαιοσύνη, αλλά το συμφέρον τους. Η αλήθεια γίνεται εμπόρευμα, διαπραγματεύσιμη και εύθραυστη. Εδώ ο συγγραφέας δείχνει το πιο σκοτεινό του χαμόγελο: σε έναν κόσμο όπου όλα αγοράζονται, ακόμη και η μαρτυρία χάνει το ηθικό της βάρος.
Στον πυρήνα του έργου βρίσκεται ο Ντανιέλ Κορμπάν, ένας χαρακτήρας εξαιρετικής ψυχολογικής πολυπλοκότητας. Δεν είναι ο κλασικός «κακός», αλλά ένας άνθρωπος που έχει πνιγεί από το ίδιο του το ψέμα. Η άρνησή του να αναγνωρίσει τη σύζυγό του δεν είναι μόνο στρατηγική άμυνας, αλλά και σύμπτωμα διάλυσης της ταυτότητάς του. Ο φόβος, η ενοχή και η απληστία συνυπάρχουν μέσα του, δημιουργώντας έναν ψυχισμό που καταρρέει σταδιακά μπροστά στα μάτια του θεατή. Η Ελισάβετ, από την άλλη, λειτουργεί ως καθρέφτης: άλλοτε θύμα, άλλοτε απειλή, ποτέ πλήρως προσδιορισμένη. Είναι το «φαίνεσθαι» που διαβρώνει το «είναι».
Ο αστυνομικός διευθυντής αποτελεί τον πιο θεατρικό μηχανισμό του έργου. Δεν είναι απλώς όργανο του νόμου, αλλά σκηνοθέτης μιας περίτεχνης παγίδας. Αντί για συμβατικές ανακρίσεις, στήνει μια παράσταση μέσα στην παράσταση, χρησιμοποιώντας ηθοποιούς και πραγματικούς μάρτυρες για να οδηγήσει τον ένοχο στην αυτοαποκάλυψη. Η δικαιοσύνη εδώ δεν είναι ουδέτερη· είναι ευφυής, σχεδόν σαρκαστική, και αποδεικνύει πως η αλήθεια συχνά αποκαλύπτεται μόνο μέσα από το τέχνασμα.
Η μεγάλη δύναμη της «Παγίδας» βρίσκεται στον ρυθμό της. Ο Τομά δημιουργεί εντυπώσεις μόνο και μόνο για να τις ανατρέψει. Μπλοφάρει διαρκώς, μετατρέποντας τον θεατή σε συνένοχο της σκέψης του. Το γέλιο παγώνει, το δράμα ελαφραίνει στιγμιαία και η λογική υποχωρεί μπροστά στην αγωνία. Τίποτα δεν είναι αυτό που φαίνεται, γιατί όλοι είναι διπλοί: οι αθώοι ένοχοι, το δράμα κωμωδία, η τρέλα λογική.
🧠 Ψυχολογική ανάλυση χαρακτήρων
Η «Παγίδα» δεν λειτουργεί χάρη στην πλοκή της αλλά χάρη στους χαρακτήρες της. Ο Τομά δεν γράφει ρόλους· στήνει ψυχισμούς σε κατάσταση πολιορκίας. Κάθε πρόσωπο είναι ένα κομμάτι ενός εσωτερικού μηχανισμού που, αργά ή γρήγορα, οδηγείται στην έκρηξη.
🧔 Ντανιέλ Κορμπάν – Ο άνθρωπος που εγκλωβίστηκε στο ίδιο του το ψέμα
Ο Ντανιέλ δεν είναι απλώς ένας δολοφόνος. Είναι ένας άνθρωπος που πίστεψε ότι μπορεί να αντικαταστήσει την πραγματικότητα με μια κατασκευή του νου του. Η άρνησή του να αναγνωρίσει τη γυναίκα που επιστρέφει δεν είναι στρατηγική μόνο· είναι ψυχική άμυνα.
🔹 Κεντρικός μηχανισμός: διάσπαση
Ο Ντανιέλ χωρίζει τον κόσμο σε δύο εκδοχές: αυτή που τον ενοχοποιεί και αυτή που τον προστατεύει. Επιλέγει τη δεύτερη με πείσμα. Το ψέμα δεν είναι εργαλείο, είναι καταφύγιο.
🔹 Ενοχή χωρίς μετάνοια
Δεν μετανοεί για τον φόνο. Μετανοεί που κινδυνεύει να αποκαλυφθεί. Η ενοχή του είναι τεχνική, όχι ηθική. Αυτό τον καθιστά επικίνδυνο αλλά και βαθιά τραγικό.
🔹 Κατάρρευση ελέγχου
Όσο το σχέδιο ξεφεύγει από τα χέρια του, ο Ντανιέλ απογυμνώνεται. Η ομολογία του δεν είναι λύτρωση· είναι ψυχική ήττα. Η παγίδα δεν τον νίκησε. Τον άφησε χωρίς άλλο ρόλο να παίξει.
👩 Ελισάβετ Η «σύζυγος» – Το πρόσωπο χωρίς ταυτότητα
Η Ελισάβετ είναι ίσως ο πιο ανησυχητικός χαρακτήρας του έργου. Όχι επειδή εξαπατά, αλλά επειδή υπάρχει χωρίς σταθερό πυρήνα.
🔹 Σύμβολο του «φαίνεσθαι»
Δεν έχει παρελθόν, δεν έχει χαρτιά, δεν έχει μάρτυρες. Είναι αυτό που οι άλλοι λένε ότι είναι. Η ταυτότητά της καθορίζεται εξ ολοκλήρου από τον λόγο των γύρω της.
🔹 Ψυχρή λειτουργικότητα
Δεν επιδιώκει δικαιοσύνη ή αλήθεια. Επιτελεί έναν ρόλο. Η συναισθηματική της ουδετερότητα εντείνει την ανασφάλεια του θεατή.
🔹 Καθρέφτης του Ντανιέλ
Η ύπαρξή της αποδομεί το αφήγημα του Κορμπάν. Όσο εκείνος επιμένει στο ψέμα, τόσο εκείνη γίνεται πιο «αληθινή» μέσα στη σκηνική πραγματικότητα.
🎨 Παπα-Μερλύς – Ο μάρτυρας χωρίς ηθική
Ο Παπα-Μερλύς δεν είναι απλώς ένας μεθυσμένος ζωγράφος. Είναι η ενσάρκωση της αλήθειας που πωλείται.
🔹 Κυνισμός επιβίωσης
Δεν ενδιαφέρεται για το δίκαιο. Ενδιαφέρεται για το αν θα πληρωθεί. Η μαρτυρία του είναι νόμισμα.
🔹 Αλήθεια χωρίς ευθύνη
Ξέρει. Αλλά δεν νοιάζεται. Αυτό τον καθιστά πιο τρομακτικό από τον ψεύτη.
🔹 Θύμα του ίδιου του παιχνιδιού
Η δολοφονία του επιβεβαιώνει ότι σε έναν κόσμο χωρίς αξίες, ο κυνικός δεν επιβιώνει πάντα.
👩⚕️ Υβόν Μπερτό – Η ηθική ως διαπραγμάτευση
Η νοσοκόμα Μπερτό είναι ίσως ο πιο ωμά γραμμένος χαρακτήρας.
🔹 Απόλυτος σχετικισμός
Η αλήθεια δεν είναι γι’ αυτήν γεγονός, αλλά επιλογή. Θα πει αυτό που συμφέρει περισσότερο.
🔹 Απουσία εσωτερικής σύγκρουσης
Δεν βασανίζεται. Δεν αμφιβάλλει. Αυτό την καθιστά ψυχρά συνεπή και βαθιά αποσταθεροποιητική.
🔹 Καθρέφτης κοινωνίας
Η Μπερτό δεν είναι εξαίρεση. Είναι προϊόν ενός κόσμου όπου η ηθική έχει τιμή.
🧑✈️ Ο Αστυνομικός Διευθυντής – Ο σκηνοθέτης της ενοχής
Δεν είναι ο παραδοσιακός εκπρόσωπος του νόμου. Είναι ο νους πίσω από το τέχνασμα.
🔹 Δικαιοσύνη μέσω θεάτρου
Αντί να ανακρίνει, σκηνοθετεί. Αντί να πιέσει, παρατηρεί.
🔹 Ηθικός αμοραλισμός
Δεν τον απασχολεί αν το σχέδιό του είναι «καθαρό». Τον απασχολεί να αποκαλυφθεί ο ένοχος.
🔹 Ο μόνος που βλέπει όλο το ταμπλό
Σε αντίθεση με τους άλλους, δεν παγιδεύεται συναισθηματικά. Είναι ο μόνος πραγματικά ελεύθερος χαρακτήρας.
🎭 Η προσωπική μου ματιά
🎙️ Γεωργία Αγγελή – Storyteller of Light
Η «Παγίδα» δεν με γοητεύει απλώς ως καλοδουλεμένο αστυνομικό έργο. Με ανησυχεί. Και ό,τι με ανησυχεί, το θεωρώ ζωντανό θέατρο. Κάθε φορά που επιστρέφω σε αυτό το έργο, δεν με ενδιαφέρει τόσο ποιος σκότωσε ποιον, όσο το πώς ένας άνθρωπος πείθει πρώτα τον εαυτό του ότι έχει δίκιο. Εκεί βρίσκεται ο πραγματικός τρόμος.
Βλέπω στον Ντανιέλ Κορμπάν όχι ένα τέρας, αλλά έναν άνθρωπο που πίστεψε ότι μπορεί να ξαναγράψει την πραγματικότητα αν επιμείνει αρκετά. Που νόμισε ότι το ψέμα, αν ειπωθεί με σιγουριά, γίνεται αλήθεια. Κι αυτό είναι κάτι που το συναντάμε καθημερινά γύρω μας — σε μικρότερη κλίμακα, αλλά με την ίδια ψυχική μηχανική.
Η «Παγίδα» μου θυμίζει πως το έγκλημα δεν αρχίζει με τον φόνο. Αρχίζει τη στιγμή που κάποιος αποφασίζει να μην αντέξει την ευθύνη της αλήθειας του. Από εκεί και πέρα, όλα επιτρέπονται. Το έργο δεν χαρίζεται σε κανέναν χαρακτήρα, ούτε στον θεατή. Δεν σου λέει ποιος είναι καλός και ποιος κακός. Σου δείχνει μόνο ανθρώπους που διαπραγματεύονται την αλήθεια τους.
Και κάπου εκεί, το γέλιο παγώνει. Γιατί καταλαβαίνεις ότι αυτό το κομψό θεατρικό παιχνίδι δεν απέχει πολύ από τον κόσμο μας.
🧩 Το μήνυμα του έργου
Το βαθύτερο μήνυμα της «Παγίδας» είναι σκληρό και καθαρό: η αλήθεια δεν χάνεται· απλώς περιμένει.
Μπορεί να καθυστερήσει.
Μπορεί να παραμορφωθεί.
Μπορεί να παιχτεί σαν ρόλος.
Αλλά δεν εξαφανίζεται.
Ο Ρομπέρ Τομά μας λέει πως η κοινωνία δεν κινδυνεύει μόνο από τους ενόχους, αλλά και από εκείνους που είναι πρόθυμοι να πουλήσουν, να διαστρέψουν ή να σκηνοθετήσουν την αλήθεια για ίδιον όφελος. Το έργο μιλά για έναν κόσμο όπου η ηθική δεν καταρρέει με πάταγο· διαλύεται αθόρυβα, μέσα από μικρές συμφωνίες και βολικές σιωπές.
Και τελικά, η παγίδα δεν στήνεται για τον δολοφόνο μόνο. Στήνεται για όλους όσοι πιστεύουν ότι μπορούν να σταθούν θεατές, χωρίς να πάρουν θέση. Γιατί στο σύμπαν του Τομά, όποιος δεν μιλά, συμμετέχει. Στην «Παγίδα», κανείς δεν είναι αθώος με τον ίδιο τρόπο.
Άλλος σκοτώνει.
Άλλος ψεύδεται.
Άλλος πουλά την αλήθεια.
Άλλος τη σκηνοθετεί.
Και ο θεατής;
Συμμετέχει.
Γιατί, όπως υπαινίσσεται ο Τομά,
η πιο αποτελεσματική παγίδα είναι εκείνη που σε κάνει να πιστέψεις ότι βλέπεις απ’ έξω, ενώ βρίσκεσαι ήδη μέσα 🌊
❓ Η ερώτηση προς τους ακροατές
Και τώρα, επιτρέψτε μου να σας αφήσω με μια ερώτηση — όχι εύκολη, ούτε θεωρητική:
👉 Αν η αλήθεια απειλούσε την ασφάλεια, τη φήμη ή την άνεσή σας, θα την υπερασπιζόσασταν ή θα τη διαπραγματευόσασταν;
Γιατί η «Παγίδα» δεν τελειώνει με την ομολογία. Τελειώνει τη στιγμή που ο θεατής αναγνωρίζει κάτι από τον εαυτό του μέσα στο παιχνίδι. Και τότε, το έργο δεν είναι πια θέατρο.
Είναι στοχασμός 🌊
🍀 Angeli Georgia Storyteller of Light 💐
Αν έφτασες ως εδώ, μάλλον κάτι σου μίλησε. Αν θέλεις, μίλησε κι εσύ πίσω
👉 angeligeorgiastoryteller.gr/support
Βιβλία που ταξιδεύουν για να συνεχίσουν να μιλούν
👉 Metabook: https://metabook.gr/angel67
📜 Εγγραφή στο κανάλι για περισσότερα θεατρικά έργα, μυστήριο και vintage ατμόσφαιρα!
